Τρίτη, 19 Σεπτεμβρίου 2017

Ο Κοζανίτης Γεώργιος Λασσάνης και ο Ν. Καζαντζάκης

Συνδέεται ο Κοζανίτης λόγιος και πολιτικός Γεώργιος Λασσάνης με έναν εκ των μέγιστων των ελληνικών γραμμάτων, το Νίκο Καζαντζάκη;
Συνδέεται καθώς ο λογοτέχνης κέρδισε ένα από τα βραβεία του Λασσάνειου Δραματικού Αγώνα που χρηματοδοτούνταν από το κληροδότημα του αγωνιστή του '21.

Ο Γεώργιος Λασσάνης (1793- 1870) ήταν λόγιος και πολιτικός από την Κοζάνη. Ανέπτυξε δραστηριότητα ως συγγραφέαςδραματουργός και δάσκαλος ενώ παράλληλα συμμετείχε στην επανάσταση του 1821. Ήταν συνεργάτης του Αλέξανδρου Υψηλάντη και βοήθησε στην προετοιμασία της ελληνικής επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους κατέλαβε διάφορα αξιώματα.  
O Λασσάνειος Δραματικός Αγώνας του Πανεπιστημίου Αθηνών θεσπίστηκε δέκα εννέα (19) χρόνια μετά το θάνατο του, το 1889, και διήρκησε μέχρι το 1910, με κάποια χρονικά κενά,  αξιοποιώντας το κληροδότημα του Γεωργίου Λασσάνη. Τα έπαθλα ήταν δύο, ένα για τη συγγραφή τραγωδίας και ένα κωμωδίας, η οποία θα απεικόνιζε τα νεοελληνικά ήθη σε μια προσπάθεια τόνωσης του ενδιαφέροντος για σύνθεση έργων με ελληνικά θέματα.*

Παρασκευή, 15 Σεπτεμβρίου 2017

Παραλογισμός...

Την περίοδο του ψυχρού πολέμου η ανθρωπότητα ζούσε, ως ένα σημείο, με το φόβο μήπως το κουμπί με τα πυρηνικά όπλα (σε Δύση ή Ανατολή) βρεθεί σε ακατάλληλα χέρια.

Σήμερα και τριάντα χρόνια, περίπου, μετά, το φόβο ενσαρκώνει ένας στρουμπουλός δικτάτορας και μια μικρή χώρα, όπου οι κάτοικοι φυτοζωούν και ελέγχεται ακόμα και η παραμικρή κίνηση τους καθημερινά και επί 24ώρου βάσεως, την οποία οι διαφυγόντες περιγράφουν ως φυλακή ή ως ένα στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων.
 Παραλογισμός, ή απλώς αυτός είναι ο άνθρωπος ζει χωρίς αρετή; Ο μέγας Αριστοτέλης το εξήγησε άριστα στα Πολιτικά του λέγοντας:   
"Διότι, όπως ο άνθρωπος, όταν πετύχει την πλήρη ηθικοπολιτική του ανάπτυξη, είναι το τελειότερο ζώο, έτσι είναι το χειρότερο απ' όλα, όταν ζει χωρίς νόμους και σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Η χειρότερη μορφή αδικίας είναι βεβαίως εκείνη που διαθέτει όπλα. Και ο άνθρωπος γεννιέται έχοντας ως όπλα τις δυνατότητές του για διανοητικές και ηθικές αρετές. Αυτά όμως μπορεί να τα χρησιμοποιήσει κατεξοχήν και για αντίθετους σκοπούς. Γι' αυτό ο άνθρωπος χωρίς αρετή είναι το πιο ανόσιο και άγριο ζώο και σχετικά με τις σαρκικές και γαστριμαργικές απολαύσεις το χειρότερο απ' όλα..."
Κι ο στρουμπουλός δικτάτορας από σαρκικές και γαστριμαργικές απολαύσεις άλλο τίποτα, καθώς απ'  ό,τι δείχνουν οι φωτογραφίες ίσως να είναι ο μοναδικός ευτραφής στη χώρα του, ο οποίος, την ώρα που οι εξαθλιωμένοι υπήκοοι μπορούν να αισθάνονται ευγνώμονες επειδή απλώς επιβιώνουν, συλλέγει πανάκριβα αυτοκίνητα, συλλογή που πλέον εμπλουτίζει και διευρύνει με ακόμα ακριβότερους πυραύλους.    

Κυριακή, 10 Σεπτεμβρίου 2017

“Η προφητεία του Μότσαρτ” και ο Πιέρ Ωγκύστ Ρενουάρ

“ Η Gabrielle με την κοσμηματοθήκη”. Το αγαπημένο μοντέλο του Πιέρ Ωγκύστ Ρενουάρ σ’ έναν από τους πίνακες της σειράς που δημιούργησε με μοντέλο εκείνη. Το τριαντάφυλλο, στα μαλλιά ή στο χέρι, μπροστά σε αόριστο φόντο, πάντοτε παρόν ως το σύμβολο της νεότητας του μοντέλου. Η πρωταγωνίστρια της προφητείας του Μότσαρτ είναι η Gabrielle του Πιέρ Ωγκύστ Ρενουάρ. Η εκλεκτή που ταξίδευε από τόπο σε τόπο μες τις δεκαετίες και τους αιώνες, αλώβητη απ' το χρόνο.
“…Αέρινη, σχεδόν άυλη, με το κορμί της να ακολουθεί τις νότες της μουσικής, λες και ήταν μια απ’ αυτές, έχοντας ξεπηδήσει κι αυτή απ’ το σαξόφωνο. Χέρια υψωμένα, καρποί λυγισμένοι και παλάμες να περιστρέφονται ακολουθώντας την τροχιά των λεπτών και μακριών δαχτύλων. Μαλλιά, μαύρος καταρράκτης που χυνόταν πάνω στο μοβ παλτό της και τα λεπτά μακριά της πόδια, το ένα καρφωμένο στη γη και το άλλο να περιστρέφεται γύρω του. Το ροζ μαντίλι ξέφυγε απ’ τον λαιμό της, παρασύρθηκε απ’ τον αέρα και ήρθε προς το μέρος του. Γλίστρησε μέσα απ’ την παλάμη του και προσγειώθηκε απαλά μπρος στα πόδια του σαξοφωνίστα. Εκείνος έσκυψε, το μάζεψε και του το πρόσφερε, προτρέποντάς τον μ’ ένα νεύμα του κεφαλιού να της το επιστρέψει. Ο Μαρσέλ αποσβολωμένος, παρατήρησε το μελαψό πρόσωπο του ηλικιωμένου σαξοφωνίστα, απ’ τα μάτια και κάτω, καθώς το μέτωπό του το κάλυπτε η ρεπούμπλικα με την κόκκινη κορδέλα.
Πήρε το μαντίλι και στράφηκε προς το μέρος της. Άφαντη. Στράφηκε προς τον σαξοφωνίστα. Άφαντος και εκείνος. Έφερε το μαντίλι στη μύτη του και απόλαυσε το άρωμά του. Μύριζε φρεσκοκομμένο τριαντάφυλλο…” (2)

Υ.Γ. 1: “ Η Gabrielle με την κοσμηματοθήκη”- 1910, ελαιογραφία σε μουσαμά- Γενεύη, συλλογή Skira

        2:  Απόσπασμα από το βιβλίο “Η προφητεία του Μότσαρτ”- Σύγχρονοι Ορίζοντες- 2010

Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017

Η Κούβα της ψυχής τους

Για το μυθιστόρημα του Oscar Hijuelos Το κορίτσι απ’ την Αβάνα (μτφρ. Βασίλης Χατζηδημητράκης, εκδ. Κέδρος).
 
Σούρουπο στην Αβάνα. Η νεαρή γυναίκα ξεχύνεται σ’ έναν απ’ τους δρόμους της αγοράς της πόλης με το φόρεμα ξεσκισμένο και τον αγαπητικό της έξαλλο να την καταδιώκει βρίζοντας και χειρονομώντας. Ο νεαρός μουσικός, μάρτυρας της σκηνής, δεν εκπλήσσεται απ’ το γεγονός, συνηθισμένο και επαναλαμβανόμενο στην κοινωνία της Κούβας της δεκαετίας του ’50. Εντυπωσιάζεται απ’ το κάλλος της νεαρής Κουβάνας. Πρώτη και μοναδική του σκέψη να βγάλει την τρομπέτα του και να παρέμβει μουσικά, σώζοντας την απ’ το διώκτη της που δείχνει να ξεθυμαίνει στο άκουσμα της μελωδίας. Είναι η σκηνή που ο Νέστορ Καστίγιο, συνιδρυτής της μπάντας Mambo Kings, συναντά τη Μαρία, τη μούσα που θα του εμπνεύσει τη σύνθεση του τραγουδιού «La bella Maria de mi alma» (Όμορφη Μαρία της ψυχής μου). Του τραγουδιού που έμελλε μερικά χρόνια αργότερα να καταξιώσει τον ίδιο και τους Mambo Kings στο χώρο της μουσικής στις Η.Π.Α. Ένα τραγούδι που κέρδισε μια θέση στα πλέον αναγνωρίσιμα μουσικά θέματα της λάτιν μουσικής.

Τετάρτη, 2 Αυγούστου 2017

Της πατρίδος η σημαία...

Η πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή για την παιδεία επικεντρώθηκε, ως είθισται, στους τύπους και άφησε απ' έξω την ουσία.
Αντί να γίνει σημαία όλων το πώς θα πετύχουμε την πραγματική εκπαίδευση και μύηση των παιδιών στη γνώση, προσθέσαμε ένα ακόμα πεδίο αντιπαράθεσης στον αέναο διχασμό που μας χαρακτηρίζει, στο οποίο πρωταγωνιστούν οι "μετριολάτρες" και οι "μετριομάχοι".

Πάντα βρίσκουμε ένα ποτάμι για να μοιραστούμε στις όχθες του, ακόμα και αν δεν κυλά σταγόνα σ' αυτό.

Σάββατο, 29 Ιουλίου 2017

Καθημερινοί άνθρωποι, ασυνήθιστα προβλήματα.

Για το μυθιστόρημα της Σύνθια Ντ’ Άπριξ Σουήνι Η φωλιά (μετάφραση. Πόλυ Μοσχοπούλου, εκδόσεις Ωκεανός)
 Τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν στο μυθιστόρημα Η φωλιά της Αμερικανίδας Σύνθια Ντ’ Άπριξ Σουήνι ζουν και δρουν στη σημερινή Νέα Υόρκη. Θα μπορούσε όμως να τα εντοπίσει και να τα αναγνωρίσει κανείς σε οποιαδήποτε άλλη σύγχρονη ανεπτυγμένη κοινωνία. Δεν έχουν κάτι ξεχωριστό και κανένα απ’ αυτά δεν διαθέτει στοιχεία που θα του επέτρεπαν να διεκδικήσει μια θέση στο παγκόσμιο στερέωμα των ηρώων που ξεπηδούν από τις λογοτεχνικές σελίδες και γίνονται σημεία αναφοράς. Είναι οι συνηθισμένοι, αθέατοι χαρακτήρες της καθημερινότητας, που οι ζωές τους, πέρα από κάποιες μικρές αναταράξεις, ακολουθούν μια σταθερή προδιαγεγραμμένη πορεία.

Το ενδιαφέρον των χαρακτήρων, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι μέλη της οικογένειας των Πλαμπ, οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο τους χειρίζεται η συγγραφέας. Με μια χαμηλότονη αλλά μεστή αφήγηση φωτίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, χωρίς να υπερτονίζει ή να υποβαθμίζει κάποιο απ’ αυτά. Χάρτινοι ήρωες, ωστόσο πειστικοί και αναγνωρίσιμοι, που η ζωή του καθενός παρουσιάζεται με τέτοιο τρόπο σαν να είναι το κομμάτι του παζλ που δεν μπορεί να λείπει προκειμένου να ολοκληρωθεί η εικόνα της ιστορίας του βιβλίου.

Συνηθισμένοι, αθέατοι χαρακτήρες της καθημερινότητας, 
που οι ζωές τους, πέρα από κάποιες μικρές αναταράξεις, 
ακολουθούν μια σταθερή προδιαγεγραμμένη πορεία.

Η φωλιά δεν είναι τίποτα άλλο από το καταπίστευμα που ο γεννήτορας των τεσσάρων αδερφών Πλαμπ, δύο αγοριών και δύο κοριτσιών, μερίμνησε να τους κληροδοτήσει, ορίζοντας να τους αποδοθεί την ημέρα που η μικρότερη κόρη θα γιόρταζε τα 40 της χρόνια. Ο εμπνευστής της δεν φανταζόταν βέβαια πως αυτό που ο ίδιος επί των ημερών του έκρινε ως «κάτι που δεν είναι και τίποτα το σπουδαίο, αλλά ένα απλό βοήθημα» θα αυγάτιζε τόσο, με αποτέλεσμα να μετατραπεί σε ένα σεβαστότατο χρηματικό ποσό, το οποίο, αντί να καλύψει «κάποιες από τις ανάγκες τους», θα μπορούσε να τις καλύψει όλες. Ανάγκες που για κάποιους από τους δικαιούχους είχαν γίνει εντωμεταξύ ιδιαίτερα πιεστικές, κάνοντας το καταπίστευμα να φαντάζει ως μια πραγματική φωλιά όπου είχε καταφύγει η μοναδική για αυτούς σωτηρία.

Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Για την Ελευθερία Βιδάκη

                                                    Σημειώσεις επί προσωπικού

Έβρεχε ασταμάτητα. Αυτή την παγωμένη βροχή του Δεκέμβρη. Μισοβρεγμένος και ολοκληρωτικά παγωμένος χώθηκα σε μια απ’ τις τελευταίες θέσεις της Αίθουσας Τέχνης του Πνευματικού Κέντρου όπου οι ηθοποιοί του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κοζάνης πρόβαραν τα δύο μονόπρακτα που θα έκαναν πρεμιέρα στις 15 του Γενάρη του 1999. Δύο κωμωδίες. Η μία γραμμένη από μένα. “Η νόσος των παντρεμένων γυναικών”. Η άλλη του Γ. Παφίλη, “Μαξιλαράκια από φελιζόλ”. Κι οι δύο μαζί σε μια παράταση υπό το γενικό τίτλο “Άνω κάτω”.
Δεν το πολυσυνηθίζω να πηγαίνω στις πρόβες των θεατρικών μου έργων. Αναγνωρίζω στο σκηνοθέτη, τους ηθοποιούς και τους άλλους συντελεστές το δικαίωμα να δουν το κείμενο με τα δικά τους μάτια. Το ρόλο σαν ένα ρούχο που για να ταιριάξει πάνω τους πρέπει να το πειράξουν λίγο. Δεν μου βγήκε πάντα σε καλό. Στις  περισσότερες περιπτώσεις όμως το σκηνικό ζωντάνεμα του κειμένου το φώτισε καλύτερα και για μένα. Αποκάλυψε πτυχές του που δεν τις είχα συνειδητοποιήσει γράφοντας το.
Στη “Νόσο” σκηνοθετούσε ο Στέφανος Κοτσίκος. Μέχρι τότε γνώριζα μόνο το όνομα του. Γαλλοτραφής και δημιουργός μερικών σημαντικών παραστάσεων με αθηναϊκούς θιάσους. Κυρίως όμως άνθρωπος ευγενικός, ανοιχτόμυαλος και με χιούμορ. Μιλήσαμε μια και μοναδική φορά σχετικά με το έργο και στις υπόλοιπες συναντήσεις μας σε κάποιο μπαρ της πόλης για οτιδήποτε άλλο εκτός απ’ αυτό. ¨Έλα μια βόλτα να δεις πρόβα. Να δεις πως πάμε…¨, μου ‘πε ένα βράδυ πριν αποχαιρετιστούμε. Του απάντησα ¨θα ‘ρθω¨ χωρίς να το εννοώ. Σκόπευα να εμφανιστώ στην πρεμιέρα.
Το τηλεφώνημα της Ελευθερίας μου χάλασε τα σχέδια. Ζήτησε να με δει για κάτι σημαντικό. Περίμενα να τελειώσει την πρόβα και μόλις τελείωσε έτρεξε προς το μέρος μου. ¨κ. Πιτένη θα ‘θελα να μιλήσουμε για το έργο. Για την Αρετή… Πότε μπορείτε;¨. Τη συνάντησα με το που πρωτοήρθε στην Κοζάνη και έγιναν οι απαραίτητες συστάσεις. ¨Η Ελευθερία Βιδάκη. Θα πρωταγωνιστήσει στο έργο σου¨. Μια όμορφη, γλυκιά και συνεσταλμένη νεαρή κυρία για την οποία είχα ακούσει πολλές φορές πως αναδείχτηκε απ’ τη σαπουνόπερα του Ν. Φώσκολου “Καλημέρα ζωή”. Πόσο την αδικούσε αυτή η ανάδειξη! Καταξιωμένη ήδη στο θέατρο, τη μνημόνευαν εξ αιτίας ενός σήριαλ για το οποίο ούτε η ίδια έδειχνε να αισθάνεται άνετα. ¨Ένας ηθοποιός πρέπει και να ζήσει…¨ σχολίασε όταν τη ρώτησα σχετικά με την εμπειρία της αυτή και κόψαμε την κουβέντα. 

Ο Κοζανίτης Γεώργιος Λασσάνης και ο Ν. Καζαντζάκης

Συνδέεται ο Κοζανίτης λόγιος και πολιτικός Γεώργιος Λασσάνης με έναν εκ των μέγιστων των ελληνικών γραμμάτων, το Νίκο Καζαντζάκη; Συνδέε...